سال ۱۴۰۴ با تمام فراز و فرودهایی که داشت برای ورزش کردستان نیز به خط پایان رسید. سالی که آغاز آن با آرامش نسبی همراه شد که البته این آرامش چندان ماندگار نبود و با انتشار خبرهای مختلف از تغییر مدیریت ورزش کردستان؛ بار دیگر امواج حواشی از هر سو به کشتی این بخش از سرمایه استان زده شد تا اینکه در آغاز تابستان داغ این تغییر عملیاتی شد و ناخدای این کشتی، جامعه ورزشی را به ساحل آرامش، همراهی و انسجام فراخواند.
بیان جزئیات کاملی از رخدادهای ورزش کردستان در این مقال هدف نیست، چرا که اخبار و کنش های ورزش استان در سالی که گذشت هم از طریق این رسانه وزین و هم سایر رسانه های تخصصی ورزشی و غیرورزشی به اطلاع مخاطبین رسیده، اما بیان عملکردها از نگاه و با قلم دیگر همچون همیشه می تواند عمل به رسالت دیده بانی رسانه و نقد و تحلیل منصفانه فعالیت های مدیریتی ورزش کردستان باشد، تحلیلی که شاید برای سال جدید نیز بتواند نقشه راهی را ترسیم کند، البته اگر کسی خواهان آن باشد!
ورزش قهرمانی؛ گامی رو به جلو
ابتدا از ورزش قهرمانی شروع کنیم، مؤلفه ای که به طور طبیعی در استان ما با وجود کمبود منابع مالی و حمایت های قطره چکانی اندک حامیان مالی و ارگان های متولی؛ همواره در شرایط مطلوبی قرار نداشته اما باز هم قهرمانان با غیرت و توانمند کردستانی توانسته اند فراتر از انتظار ظاهر شوند و بر سکوهای افتخار و اقتدار برای ایران سرافراز بایستند.
قهرمانان زیادی که اتفاقاً سال گذشته برای ورزش این دیار در میادین آسیایی و جهانی و همچنین رقابت های معتبر داخلی همچون المپیاد استعدادهای برتر خوش درخشیدند؛ از پهلوان مبین عظیمی گرفته تا استعداد کم نظیری چون آیهان رهبر، ایستادن بر سکوهای قهرمانی دختران تکواندکار بی ادعای مریوانی و سقزی، اقتدار و غرورآفرینی ملی پوشان فوتبالی قروه ای، از مدال آوری های متعدد دوومیدانی کاران مستعد تا قهرمانی توانیابان در شرایط سخت، از ناک اوت کردن رقبای صاحب نام کشوری توسط بوکسورهای جویای نام کردستانی تا کسب اولین مدال های قهرمانی رزمی کاران باشگاه های حواشی شهرهای استان در رقابت های معتبر و داری سطح و… بسیاری دیگر از قهرمانان توانمندی که در سال گذشته خبرها و مدال آوری های آنان منعکس شده؛ همه نشان از وجود نخبه، قهرمان، استعداد یا هر کلیدواژه دیگر ورزشی که می توان برای آنان نام بُرد در این استان دارد.
از طرف دیگر مربیان و داوران کردستانی هم علی رغم برخی بی مهری ها و بی توجهی ها اما ناامید نشدند و با بهره گیری از دانش، تجربه، تعهد و تعصب مثال زدنی خود توانستند سفیرانی مقتدر برای استان کردستان و ایران عزیز در میادین بین المللی باشند.
اما… برای اینکه ورزش قهرمانی کردستان بتواند پرفروغ بماند می بایست راهبردی جدید برای آن در نظر گرفت، راهبردی که از فرار نخبگان؛ سوختن استعدادها و ناامید کردن قهرمانان ورزشی ما پیشگیری کند. این راهبرد تنها با تشکیل جلسات با چند نفر کارشناس، رئیس هیئت و مربی به نتیجه نمی رسد هر چند که چنین آسیب شناسی هایی ضروریست لیکن عملیاتی کردن کارگروه ها، وارد میدان شدن و برداشتن گام هایی خارج از چارچوب سخت و غیرقابل انعطاف سازمانی بلکه با چابکی و انسجام سازمانی برای رسیدن به هدف های کوتاه و بلند مدت ضرورتی انکار ناپذیر است.
ورزش همگانی همچنان نیازمند انسجام
دومین مؤلفه تأثیرگذار در ارتقای سطح ورزش استان، ورزش همگانی است. تحلیل و نقد این مؤلفه بارها توسط نگارنده و در این رسانه به رشته تحریر درآمد و بهتر است از تکرار واژگان و عبارات خودداری کنیم چرا که همچنان با افق های مدنظر که همانا مشارکت بیشتر خانواده های کردستانی با پراکندگی بیوگرافی جمعیتی متنوع در انواع و اقسام فعالیت های ورزشی در اولویت آن قرار دارد؛ فاصله زیادی داریم. البته با رعایت انصاف نیز باید گفت که سال گذشته با هماهنگی میان مدیران ورزش همگانی استان و ارگان های متولی همچون شهرداری ها و نیز گروه های خودجوش مردمی شاهد فعالیت های ورزش صبحگاهی، عصرگاهی، کوه پیمایی و برخی برنامه های تفریحی و گردشگری دیگر بودیم که البته همه نیک می دانیم با شرایط مطلوب فاصله بسیار است!
ورزش همگانی مقوله ای بسیار فراگیر بوده و بدون تردید تنها با گروهی در اداره کل ورزش و یا هیئت ورزش همگانی نمی تواند به اهداف مدنظر دست پیدا کند و این مهم نیازمند همراهی تمامی ارگان ها و سازمان ها دولتی و مردم نهاد در راستای استفاده از امکانات سخت افزاری و نیروهای انسانی این نهادها و همچنین تسهیل گیری در اجرای برخی برنامه های ورزش همگانی است؛ اما ناگفته نماند متولی اصلی توسعه و پیشرفت ورزش همگانی اداره کل ورزش و جوانان استان است و می بایست کارشناسان و مدیران این سازمان با برنامه ریزی و اتخاذ تصمیمات کاربردی نسبت به استفاده از ظرفیت سایر سازمان ها اقدام کنند. در غیراینصورت شاهد جزیره ای عمل کردن گروه ها و بخش های مختلف دولتی و غیردولتی در راستای همگانی کردن ورزش در میان جامعه هستیم که این خود شاید در نمای ظاهر فعالیت بدنی و تفریحی را برای خانواده های علاقمند در پی داشته باشد اما در واقعیت انسجام و وحدت رویه بر طبق اصولی علمی و عملی ورزش و فعالیت بدنی منطبق بر استانداردها و نیازهای اقشار مختلف مردم جامعه خلاء اصلی این رویکرد خواهد بود که در این میان نقش سازمان ورزش استان به عنوان ارگان متولی در ایجاد وحدت و همگرایی بین ارگان های متولی ورزش و گروه های مردمی با اتخاذ راهبرد منطبق بر سیاست های کلان و اهداف ترسیمی در حوزه ورزش همگانی استان ضرورتی انکارناپذیر است.
پروژه های عمرانی در ابهام تکمیل و آمار
اجرایی شدن برنامه های ورزشی، رسیدن به اهداف از پیش ترسیم شده در دو بخش همگانی و قهرمانی نیازمند در اختیار داشتن فضاها و امکانات ورزشی است. آمارها و ارقام رسمی که بتوان برای این بخش به آن استناد کرد در اختیار نیست اما مدیرکل ورزش و جوانان استان در دو جلسه برگزار شده، یعنی مراسم تجلیل از مدیران هیئت های ورزشی در میانه دی ماه و همچنین در مجمع انتخاباتی هیئت والیبال استان که پنجم اسفندماه سال گذشته برگزار گردید، از وجود ۴۸ پروژه ورزشی نیمه تمام و ۴۶ سانتی متر مربع میزان سرانه فضای ورزشی استان سخن به میان آورد، این مقادیر و آمار از وضعیت پروژه های بر زمین مانده ورزشی برای استانی که همواره از کمبود فضاهای استاندارد و مجهز رنج می برد عدد کمی نیست هر چند ایشان اشاره ای به کم و کیف پروژه ها نداشتند! به عبارت دیگر چه تعداد از این ۴۸ پروژه به زمین های روستایی و روباز اختصاص دارد و چه تعداد به سالن های سرپوشیده که به طور قطع از اصلی ترین نیازهای جامعه ورزشی استان است!؟
البته تحلیل آمار و اطلاعات بیان شده هم سؤالات زیادی را ایجاد می کند، از جمله این که تعداد پروژه های ورزشی در کلام مدیران ورزشی استان در ادوار مختلف متفاوت بوده و مشخص نیست به کدام یک از این اعداد و ارقام باید استناد کرد! به عنوان نمونه در مدت زمانی شش ماه سال گذشته، آمارهای متفاوتی از مدیران سابق و فعلی ورزش استان بیان شد؛ مدیرکل سابق ورزش استان در آئین تکریم خود از وجود ۳۷ پروژه نیمه تمام و سرانه ۵۲ سانتی متر فضاهای ورزشی در استان سخن گفت، که البته خود ایشان در هفته تربیت بدنی سال ۱۴۰۳ و در جمع اهالی رسانه این میزان سرانه را ۷۶ سانتی متر اعلام نمودند! از طرف دیگر مدیرکل جدید ورزش استان نیز بعد از شش ماه عدد ۴۸ و البته در اوایل روی کار آمدن ایشان از تعداد ۶۸ پروژه ورزشی نیمه تمام هم سخن به میان آمده بود!
اینک با این آمارها و ارقام ضد و نقیض که البته مسبوق به سابقه نیز بوده و هیچگاه مدیران ورزش استان در طول دهه های اخیر یا نخواستند و یا نتوانستند آمار و اطلاعات دقیق وضعیت فضاها و اماکن ورزشی با جزئیات لازم را در اختیار اهالی رسانه استان قرار دهند چگونه می توان برنامه ریزی درستی داشت!؟ خلاصه؛ ورزش کردستان در این بخش چندان وضعیت مطلوبی ندارد و اگر اعتبارات مصوب در نظر گرفته شده به ویژه در سطح مالی در اختیار استان قرار نگیرد؛ همجنان وضعیت عمرانی ورزش کردستان یکی از مهمترین چالش های پیش روی تیم مدیریتی این سازمان خواهد بود.
البته در جنگ تحمیلی سوم و در اثر بمباران هوایی اماکن غیرنظامی توسط دشمن صهیونی-آمریکایی خسارت های زیادی به فضاهای ورزشی وارد شد. طبق اعلام مدیرکل ورزش و جوانان استان تعداد ۳۸ سالن و فضای ورزشی در شهرهای مختلف استان تا کنون دچار خسارت های جدی شده اند، نمونه ی آن سالن بسیار مجهز ۱۲۰۰ نفره بانه و یا استخر سرپوشیده دیواندره که هر دو بعد از سال ها انتظار و امید به مرحله بهره برداری رسیده بود و چندین مکان دیگر در شهرهای سقز و کامیاران که دچار تخریب شده است.
البته بنا به اطلاعیه رسمی وزارت ورزش و جوانان ۲۰۳ مکان ورزشی در اثر بمباران و جنگ تحمیلی سوم در ۱۷ استان کشور دچار تخریب شده است که برای بازسازی آن مبلغ ۸۳۲۴ میلیارد تومان هزینه برآورد شده است. با این آمار اعلامی حدود ۱۹ درصد از اماکن آسیب دیده متعلق به استان کردستان بوده که با توجه به سرانه پایین فضای ورزشی استان، تعمیر و بازسازی این تعداد مکان آسیب دیده در جنگ رمضان می بایست در اولویت اداره کل ورزش و جوانان قرار گیرد تا جامعه مخاطب و مردم این شهرستان ها در کمترین زمان ممکن مجدداً از این فضاها بهره برداری کنند.
سند آمایش سرزمین؛ بانک اطلاعاتی نیازمند اقدام
یکی از مهمترین کلیدواژه های پُرتکرار در ادبیات مدیران وزارت ورزش در طول سال گذشته سند آمایش سرزمین بود. سندی که بنا دارد با ایجاد توازن در توسعه زیرساختهای ورزشی و ارتقای جایگاه آینده ورزش کشور ورزش قوی را برای ایرانی قوی تحقق بخشد. این سند ظرفیت ها و توانمندی های بالقوه هر استان را در نظر گرفته و نقشه راهی برای آنها ترسیم نموده تا مدیران ورزش نیز طبق این نقشه و بر اساس اولویت ها و ضرورت های مندرج در آن گام بردارند. به عبارت دیگر تمامی اعتبارات و حمایت های مالی و مادی نیز بر طبق این سند به استان ها اختصاص پیدا خواهد کرد.
اما در استان کردستان ابتدا در اواخر اسفندماه سال ۱۴۰۲ اولین نشست هماهنگی تشکیل ستاد استانی طرح «آمایش سرزمینی و تدوین برش های استانی سند راهبردی ورزش کردستان» با حضور خانم غلام ویسی سرپرست وقت اداره کل ورزش و جوانان استان و معاونین و تعدادی از کارشناسان اداره کل برگزار شد اما بعد از آن خبری از تشکیل جلسات بعدی و یا جزئیاتی از اطلاعات این سند در اختیار رسانه ها قرار نگرفت تا اینکه در اواسط بهمن ماه سال گذشته خبری از کانال اطلاع رسانی اداره کل ورزش مبنی بر تصویب سند آمایش سرزمین ورزش کردستان در شورای برنامه ریزی استان در محل استانداری منتشر شد! اینکه از این دست غافلگیری اهالی رسانه و به ویژه فعالان رسانه در حوزه تخصصی ورزش از سوی ارگان متولی ورزش استان کم نداریم بماند اما در این مورد بخصوص بی اطلاعی از برگزاری جلسه هم عاید ما شد بطوریکه تا الان اطلاعی از جزئیات این سند به جز کلیات بیان شده توسط مدیرکل ورزش در جلسه مذکور منتشر نشده است!
حال چون داده های اطلاعاتی در اختیار نیست از تحلیل سند خودداری می کنیم اما همین بس که شنیده ها حاکی از وجود برخی نقاط ضعف و یا عدم نگارش دقیق بر اساس واقعیت های ورزش استان در این سند دارد، کما اینکه استاندار کردستان نیز در جلسه تصویب سند اظهار داشتند: «با تدوین نقشه راه فارغ از تصمیمات لحظهای، مقطعی و سلیقهای، جاهایی که نیازمند اصلاح است را برطرف خواهیم کرد.» بنابراین امیدواریم سند آمایش سرزمین ورزش کردستان که مدتها منتظر تصویب نهایی آن بودیم به زودی ضمن اطلاع اهالی فن از جزئیات و چگونگی اجرای آن، به مرحله اجرا نیز درآمده و همان گونه که مدیرکل ورزش بیان نموده اند: «نقاط ضعف ورزش کردستان از جمله فاصله قابل توجه امکانات ورزشی در بین شهرستان ها، ظرفیت های مغفول مانده در رشتههای مختلف مانند بومی و محلی که آنچنان که باید شکوفا نشدهاند و وجود پروژههای نیمهتمام که منابع زیادی از بودجه را معطوف خود میکنند و از سوی دیگر نقاط قوتی هم چون ورزشکاران پرانگیزه، استعدادهای فراوان و ظرفیتهای بالقوه برای توسعه پایدار ورزش» را به بالفعل تبدیل نماید.
تغییر مدیریت ورزش استان و حاشیه های تکراری
شاید بتوان از تغییر مدیریت ورزش استان در سال گذشته به عنوان مهمترین اتفاق سازمانی در این حوزه یاد کرد. طبق روال معمول تغییر در دولت ها و انتصاب نمایندگان عالی آنان در استان اولین گزینه ای که شایعه و حواشی آن حتی زودتر از تعیین استاندار در میان جامعه ورزشی و رسانه ها منتشر می شود تغییر در رأس سازمان ورزش استان است. گویا دیوار کوتاهتر از دیوار ورزش کردستان برای برخی ها پیدا نمی شود، بطوریکه از اهل فن گرفته تا غیره، همه مدعی کارشناس و گزینشگر و رأی دهنده برای دستگاه ورزش و مخاطبین آن هستند!
خلاصه اینکه بعد از سکانداری نزدیک به یک دهه حامد جولایی و روی کار آمدن آمنه غلام ویسی به عنوان اولین مدیر بانوی تاریخ ورزش استان، آرامشی عجیب بر جامعه ورزشی حکمفرما شود. عجیب به این خاطر که شاید طوفان و امواج انتقادات از عملکرد مدیران قبلی دستگاه ورزش با یک انتخاب تقریباً غیر قابل حدس و گمان، منتقدین را وادار به سکوت و در نهایت به آرامش رسیدن راهروهای ساختمان استقلال کرد. شاید هم تغییرات انفجاری در رأس برخی هیئت های ورزشی و یا جابجایی در مدیران میانی این ساختمان آن هم در اوایل ورود به سرپرستی موجب ایجاد آرامش نسبی در فضای ورزشی استان شد. البته خارج از نقد عملکردی خانم غلام ویسی، این مورد را باید پذیرفت که ورزش استان در طول ۲۵ ماه سکانداری وی ایامی آرام و با کمترین حاشیه را سپری کرد، این نظر را برخی به جهت امیدواری به تغییر زودهنگام پس از خرداد ۱۴۰۲ و معرفی غلام ویسی به عنوان سرپرست اداره کل ورزش پذیرفتند اما زمانی که حکم مدیرکلی نیز صادر شد، تیر انتقادات و شایعات رنگ باخت. هر چند مدت این دوران نیز زیاد نبود و بعد از انتخابات ریاست جمهوری و سرکار آمدن دولت چهاردهم، مجدداً حرف و حدیث های تغییر سکاندار ورزش کردستان بر سر زبان ها افتاد، حتی برخی اولین گزینه تغییر مدیران استانی را در ساختمان استقلال می دانستند اما چنین نشد و غلام ویسی حدود یکسال نیز در دولت جدید به خدمت ادامه داد و علی رغم رفت و آمدهای برخی به ساختمان سئول و مطرح شدن گزینه های مختلف از طرف نمایندگان رسمی دولت و حتی با وجود شایعه نهایی شدن گزینه ای برای جلوس بر صندلی ریاست همچنان سعی در حفظ آرامش سازمانی کرد تا اینکه فرزاد خاکی رئیس اسبق اداره ورزش و جوانان سقز و معاون آن زمان اداره کل که از سوختن گزینه ها در ادوار قبلی مطلع بود سعی کرد تا از قرار گرفتن در امواج شایعات فاصله بگیرد و نهایتاً در ۲۳ تیرماه ۱۴۰۴ به عنوان سرپرست اداره کل ورزش و جوانان معرفی شد.
کارنامه عملکرد خاکی تا آنزمان بیشتر معطوف به دوران مدیریت طولانی مدت وی در رأس ورزش شهرستان سقز بود، دورانی که بنا به آمار و اطلاعات حاصل از ارزیابی سنوات مختلف سازمان ورزش استان و رأی اکثریت جامعه ورزشی سقز از جمله مدیران موفق ورزش استان به شمار می آمد. البته وی حدود ۲۵ ماه نیز معاونت توسعه ورزش قهرمانی استان را بر عهده داشت و منشأ تغییراتی در نگرش و ایجاد رویه های جدید در این حوزه شد اما انتقاداتی هم با توجه به تجربه مدیریتی وی و اطلاع از وضعیت هیئت های ورزشی و ضعف در ساختار ورزش قهرمانی استان به خاکی وارد بود لیکن وی بطور مستمر از اینکه تصمیم گیرنده نهایی نبوده سخن به میان آورده و از این طریق خود را مستحق نقدهای کارشناسی ندانست!
خلاصه اینبار فرزاد خاکی نفر اول سازمان ورزش استان شد، انتخابی که در همان جلسه معارفه با تشویق های کم سابقه اهالی ورزش مواجه گردید؛ امیدهایی برای آینده تا شاید وی بتواند به مطالبات مخاطبین به حق سازمان تحت مدیریت خود جامه عمل بپوشاند.
نگارنده فعلا قصد نقد و تحلیل عملکرد مدیریت فعلی ورزش استان را ندارد و این موضوع را به سالگرد مدیریتی خاکی در ساختمان استقلال واگذار می کند اما در طول هشت ماه گذشته خاکی تلاش کرد تا با برگزاری انتخابات و ساماندهی مجدد هیئت های ورزشی، نظارت و بازرسی باشگاه های ورزشی، جذب اعتبار و به بهره برداری رساندن تعدادی از پروژه های نیمه تمام و یا تغییر در مدیریت ورزشی برخی از شهرستان های استان به عنوان اقدامات درون سازمانی و همچنین انعقاد تفاهم نامه با حوزه ورزش دانش آموزی استان به عنوان یکی از گلوگاه های استراتژیک ارتقای شاخص های ورزش همگانی و قهرمانی به عنوان اقدام برون سازمانی؛ ورزش استان را برای رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده برساند یا حداقل نزدیک کند.
اما واقعیت این است که فاصله انتظارات با اقدامات فرزاد خاکی به عنوان مدیری توانمند در رأس ورزش استان تا این لحظه بسیار بوده و علی رغم اختیارات لازم در تغییر و یا اجرایی کردن برخی برنامه ها، همچنان اقدامی صورت نگرفته است. این مهم با وجود شخصیت کاریزماتیک و مقبولیت آقای مدیرکل در میان جامعه ورزشی می بایست عملیاتی می شد؛ اما به نظر میرسد کمبود نیروی انسانی توانمند برای انتصاب در پست های مدیریتی؛ منابع مالی محدود و برخی اتفاقات غیرقابل پیش بینی در کشور، از جمله دلایل موجه خاکی در برآورده نشدن برخی انتظارات باشد!
در حوزه انتصابات اگر چه عدم تربیت نیروی های کارآمد در قامت یک مدیر در طول یک دهه اخیر مسیر برای تغییرات در ستاد و صف اداره کل ورزش را ناهموار و سخت کرده ولی نباید این را بهانه ای برای خالی بودن صندلی معاون توسعه ورزش قهرمانی در طول ۹ ماه اخیر تلقی نمود. چنین پست استراتژیکی که غالب ضعف های ورزش استان نیز به این بخش معطوف می گردد نباید اینچنین دستخوش برخی حاشیه ها، سفارش و یا انتخاب های اشتباه شود. بالاخره با توجه به داده های اطلاعاتی مکفی از این بخش که در اختیار فرازد خاکی است انتظار میرفت بعد از تأیید حکم مدیرکلی و در پاییز سال گذشته انتخاب خود را بدون تردید انجام می داد تا اکنون به بزرگترین چالش وی و سازمان تحت مدیریتش تبدیل نشود. البته عدم تعیین تکلیف نهایی دو معاون دیگر اداره کل ورزش، تغییر در مدیریت ورزش تعدادی دیگر از شهرستان ها که از نبود مدیران متعهد و توانمند سالیانی رنج می برند را باید به فهرست چالش های خاکی در سال جدید اضافه کرد!
ورزش کشور در سال ۱۴۰۵ رویدادهای مهمی را تجربه خواهد کرد و در این بین مدیران ورزش استان نیز با وجود وعده ها و برنامه ریزی های محدود می بایست بتوانند در آزمون های پیش روی سربلند ظاهر شوند. بازی های آسیایی ۲۰۲۶ ناگویا، انتخابی های المپیک ۲۰۲۸ لس آنجلس، مسابقات جهانی رشته های دارای شانس داشتن نماینده همچون کشتی، دوومیدانی، تنیس روی میز و تعدادی از رشته های رزمی؛ و در عرصه ملی نیز رقابت های انتخابی تیم ملی، لیگ های برتر کشوری و المپیاد استعدادهای برتر از جمله آزمون های پیش روی مدیران ورزش کردستان در سال جدید است که امیدواریم با تشکیل کارگروه های عملیاتی، برنامه ریزی منسجم و بر طبق واقعیت ها، جذب حامیان مالی پایدار و همچنین با بهره گیری از نیروی انسانی کاردان، مجرب و متعهد به انتظارات و امید جامعه مخاطب پاسخ مطلوبی داده شود.
حامد نظرویسی
